Carl Gustav Jung insan psikolojisi üzerine yaptığı gözlemlerinde; kültürlerdeki ba riz çeşitliliğe rağmen tüm insanlığın evrensel olarak paylaştığı düşünce kalıpları ve davranış modellerinin ortak bir bellekten kalıtımsal olarak geçtiği düşüncesini ortaya atmış ve buna da kollektif bilinçdışı demiştir. Her dönemde insanlar yaşadıkları ben zer olaylarda bilinçsizce benzer reaksiyonlar göstermiş ancak bunları ilk kez kendi lerinin ürettiği doğal davranışsal tepkiler olarak görmüşlerdir. Bu benzer olma hali dil ya da göç yoluyla değil içgüdüsel olarak gerçekleşmiştir. Jung’a göre bu durum kolektif bilinçdışının beynimizde gelişen ve miras aldığımız içgüdüsel planı ile bize rehberlik etmesidir. “İlk örnek” anlamına gelen arketipler de bu kolektif hafızanın somut tezahürleridir. Arketip formları her kültür ve toplumda farklı mitler ve aklın bilinçdışı sembolleştirme yeteneği ile insanın pek çok yaşam pratiğini ve üretimini yönlendirerek yaratıcılığın özünü oluşturur. Toplumların kültürlerinde, dinlerinde, folklorunda, edebiyatlarında bu benzerlikler rahatlıkla görülebilmektir. Buradan ha reketle Osmanlı döneminde özellikle devşirme yöneticiler ve askeri güçler ile an laşamamaları ya da haksızlığa, iftiraya uğramaları gibi çeşitli sebepler ile düzene başkaldırıp dağa çıkan köylülerin “zeybekleşme” olarak tanımlanan yolculukları ve yaşadıkları olaylara verdikleri benzer tepkiler dikkat çekicidir. Orta Asya’dan başla yıp Anadolu’da devam eden eşkıyalık geleneğinin temsilcisi zeybeklerin tarihlerine Jung’un kolektif bilinçdışı ve arketip kavramları üzerinden bakılmasının zeybeklerin davranış biçimleri ve zeybeklik kültürünün anlaşılmasına katkıda bulunacağını dü şünmekteyim. Dolayısıyla bu çalışmada alana dair yeni bir bakış açısı kazandırma amacı ile öncelikle analitik psikoloji, kolektif bilinçdışı ve arketip kavramları üzerine çıkarımlar yaptım, sonrasında zeybeklerin var oluş sebepleri ve zeybeklik geleneği nin tarihini; geleneğin önde gelen efelerin hayat hikayeleri üzerinden inceledim ve son bölümünde seçtiğim yedi arketip; Kâşif, Yeniden Doğuş, Gölge, Asi, Kahraman, Savaşçı ve Dağ Arketipleri bağlamında zeybeklik kültürü ve temsilcisi efelerin dav ranış ve eylemlerini arketipsel olarak inceledim.