Muhayyel Şark: Britanyalı Gezginin Osmanlı Halep'ine Şarkiyatçı Bakışı
(The Imaginary Orient: The British Traveller’s Orientalist Gaze on Ottoman Aleppo
)
|
Yazar
|
:
Gökhan Albayrak
|
|
|
Türü |
:
Araştırma Makalesi
|
|
Baskı Yılı |
:
2026
|
|
Sayı |
:
126
|
|
Sayfa |
:
545-560
|
|
|
Özet
Bu makale, İngiliz istihbarat subayı William John Childs’ın Osmanlı Halep’ini oryantalist bir bakış açısıyla nasıl temsil ettiğini incelemektedir. Childs, 1911’de Küçük Asya boyunca ilerleyerek Halep’e ulaşmıştır. Birinci Dünya Savaşı öncesindeki jeopolitik huzursuzluklar ve imparatorluğun dağılmasının öncesinde yazılmış bu seyahatname, Halep’i Osmanlı kimliği ve tarihinden ayrışan, kültürel olarak farklı bir yapı olarak tanımlamaktadır. Modern Türkiye sınırlarının dışında kalan yirminci yüzyıl başlarındaki Osmanlı Halep’ine odaklanan bu çalışma, Doğu’nun Batılı gezginlerde uyandırdığı karmaşık hayranlık ve tedirginlik duygularını ele almaktadır. Childs’ın Halep tasviri, şehri bir gizem ve bilinmezlik diyarı olarak sunmakta ve Batılı gözlemcinin hem çekici hem de kültürel olarak yabancı bir alan algısını yansıtmaktadır. Bu çözümleme, Childs’ın Halep’i Osmanlı imparatorluk yapısından uzak, bağımsız bir siyasi yapı olarak stratejik biçimde tasvir edişini ortaya koymaktadır. Oryantalist bir mercekle ele alınan bu anlatı, önceden oluşmuş Avrupalı klişeler ve önyargılarla idealize edilmiş, hayali bir Doğu inşa eder. Halihazırda İngilizlerin imgeleminde romantize edilmiş olan Halep, Batı’nın Doğu’yu tam olarak anlamadaki sınırlılığını sembolize eden egzotik ve anlaşılmaz bir manzara olarak temsil edilmektedir. Childs, Halep’i öteki olarak tasvir ederek, kendini kirli, kaotik ve yabancı olarak gördüğü şeylerden sınırlarla ayıran bir Avrupa burjuva zihniyetiyle de örtüşmektedir. Bu tasvir, sınıfsal ve kültürel hiyerarşileri güçlendirir ve Doğu’yu Avrupa’nın üstünlüğünü yansıtan bir karşıtlık unsuru olarak kullanır. Sonuç olarak bu çalışma, Halep’in bu tür oryantalist temsillerinin sömürge ideolojilerini nasıl beslediğini, Doğu’yu Avrupa’nın hayal gücünü hem büyüleyen hem de tiksindiren bir alan olarak sunduğunu ve Batı’nın üstünlüğüne dair emperyalist anlatıları nasıl pekiştirdiğini incelemektedir.
Anahtar Kelimeler
Seyahat yazını, şarkiyatçılık, Osmanlı İmparatorluğu, Britanya İmparatorluğu
Abstract
This article investigates the representation of Ottoman Aleppo through the orientalist perspective of British intelligence officer William John Childs, who journeyed across Asia Minor, reaching Aleppo in 1911. Against a backdrop of geopolitical unrest preceding the First World War and the Empire’s eventual disintegration, Childs’ travelogue frames Aleppo as a culturally distinct entity, diverging from Ottoman identity and history. Focusing on Ottoman Aleppo of the early twentieth century, a city positioned outside the borders of modern Turkey, this study explores the complex fascination and apprehension that the East inspired in Western travellers. Childs’ depiction of Aleppo presents it as a land of mystery and unknowability, a characterization that reflects the Western observer's sense of both allure and cultural estrangement. This analysis reveals how Childs strategically portrays Aleppo as a non-Ottoman polity, distancing it from the Ottoman imperial framework. Through an orientalist lens, his narrative constructs an idealized, imagined East, shaped by preconceived notions and European stereotypes. Aleppo, already romanticized in the English imagination, is represented as an exotic and impenetrable landscape, embodying a mystique that symbolizes Western limitations in fully understanding the East. By casting Aleppo as the other, Childs also aligns with a European bourgeois mindset that defines itself by demarcating what it considers inferior—dirty, chaotic, and foreign. His portrayal thus reinforces both class and cultural hierarchies, with the East serving as a foil for European superiority. Ultimately, this study examines how such orientalist representations of Aleppo contributed to sustaining colonial ideologies, presenting the East as a space that both fascinated and revolted the European imagination and reaffirming imperialist narratives of Western dominance.
Keywords
Travel writing, orientalism, Ottoman Empire, British Empire, Aleppo