Fârâbî’nin Uzlaşımcı Dil Teorisinin Bir Temeli Olarak Çokdilliliği
(Multilingualism as a Foundation of Al-Fârâbî’s Conventional Theory of Language )

Yazar : Fatma Dore    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 126
Sayfa : 529-544
    


Özet
Frege, Russell ve Wittgenstein, 20. yüzyılın başlarında analitik felsefenin kuru cuları olarak özellikle doğruluk, anlam, referans, kullanım gibi yönleri açısından dile odaklandılar. Ancak dilin doğası, dil ve dünya arasındaki ilişkinin felsefi an lamda incelenmesi eski bir konu olup antik dönemlere kadar gitmektedir. Örneğin Platon’un Kratylos’u, dille şeyler arasında doğal bir ilişkiyi savunan “doğalcılık” ile dilin kökeninin toplumsal sözleşmelere dayandığını ileri süren “uzlaşımcılık” görüşlerinin tartışıldığı ilk eserlerdendir. Platon’un, idealar teorisi bağlamında do ğalcılıktan yana olduğu ileri sürülebilir. Öğrencisi Aristoteles ise açıkça uzlaşımcı yaklaşımı savunur. 10. yüzyılda Türk İslam filozofu Fârâbî de Aristoteles ile aynı görüşü paylaşır. Literatür taraması yapılan bu makalede Fârâbî’nin uzlaşımcı dil teorisine odaklanılmıştır. Çalışmanın temel iddiası, Fârâbî’nin bu görüşe temayül etmesinde, onun çokdilli olmasının pratik bir katkısı olduğudur. Dayanak, çeşitli diller bilmesinin, ona bunlar arasında bir kıyaslama yaparak aynı anlamın farklı dillerde farklı şekillerde dile getirildiğini ve bunların birbirlerine anlamsal olarak bir önem hiyerarşisine tabi tutulamayacağını bilme imkânı sağladığı düşüncesidir. Çalışmada, öncelikle Fârâbî’nin dil meselesine eğilmesinin mantıkla ilişkisi çerçe vesinde felsefi bir temele dayandığı ortaya konmuştur. Ayrıca filozofun zengin dil varlığı incelenmiş ve bunun uzlaşımcı dil teorisini benimsemesinde deneyimsel bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler
dil felsefesi, İslam felsefesi, Aristoteles, Uzlaşımcı Dil Teorisi, Kitâbu’l-Hurûf.

Abstract
Frege, Russell and Wittgenstein, as the founders of analytic philosophy in the early 20th century, focused on language, in which they especially investigated aspects such as truth, meaning, reference and usage. Nevertheless, the philosophical examination of the relationship between language and the world goes back to antiquity. Plato’s Cratylus, for example, is one of the first works to discuss the views of “naturalism”, which advocates a natural relationship between language and things, and “conventionalism”, which argues that the origin of language is based on social conventions. It can be argued that Plato's own inclination favors naturalism due to his theory of ideas. His student Aristotle, on the other hand, clearly advocates the conventional approach. The 10th-century Turkish Islamic philosopher al-Farabi shares the same view as Aristotle. This article focused on al-Farabi’s conventional language theory. The main claim of this study is that a determining factor in al-Farabi’s avocation of the conventionalist view is his multilingualism. It assumed that his knowing numerous different languages allows al-Farabi to make comparisons between these languages and perceive that the same meaning is expressed equally well in the different ways of different languages and thus languages cannot be subject to a semantic hierarchy of importance. This article firstly showed that al-Farabi’s conventional theory of language is based on a philosophical foundation. Then his rich linguistic knowledge was revealed. Finally, it concluded that his being multilingual is a concrete support to al-Farabi’s conventional theory of language.

Keywords
philosophy of Language, Islamic Philosophy, Aristotle, The Convetional Theory of Langugae, Book of L