Faust ve Nasrettin Hoca: Trajik, Mizahi ve İronik Yapılar Yoluyla Kültürel Bilgelik
(Faust and Nasreddin Hodja: Cultural Wisdom through Tragic, Humorous, and Ironic Structures
)
|
Yazar
|
:
Gülfidan Aytaş
|
|
|
Türü |
:
Araştırma Makalesi
|
|
Baskı Yılı |
:
2026
|
|
Sayı |
:
126
|
|
Sayfa |
:
511-528
|
|
|
Özet
Bu çalışma, Johann Wolfgang von Goethe’nin Faust adlı eseri ile Nasrettin Hoca fıkralarında atasözleri ve deyimlerin kültürel bilgelik taşıyıcıları olarak nasıl işlev gördüğünü karşılaştırmalı ve disiplinlerarası bir yaklaşımla incelemektedir. Farklı edebî, tarihsel ve kültürel geleneklere dayanan bu iki anlatı geleneği—biri Batı kanonik edebiyatının temel metinlerinden, diğeri ise Doğu’nun sözlü halk kültüründen beslenmesine rağmen—dikkate değer düşünsel kesişimler sunmaktadır. Her iki metin grubunda da insanın yanılabilirliği, ahlaki sorumluluk, deneyime dayalı bilgi edinimi ve toplumsal eleştiri gibi temalar öne çıkmakta; bu durum kültürel bilgeliğin coğrafi ve türsel sınırları aşan evrensel bir niteliğe sahip olduğunu göstermektedir. Faust’ta bu temalar, varoluşsal sorgulamalar, entelektüel hırs ve etik gerilimler üzerinden ilerleyen trajik–felsefi bir anlatım içinde ele alınırken, Nasrettin Hoca fıkralarında benzer düşünceler mizah, ironi ve paradoks yoluyla daha gündelik ve erişilebilir bir biçimde aktarılmaktadır. Yöntemsel olarak çalışma, Faust (Goethe, 1997) ile Nasrettin Hoca fıkralarından (Kayaerli, 2001) seçilen yaklaşık otuz atasözü ve deyimin karşılaştırmalı edebî ve folklorik çözümlemesine dayanmaktadır. Bu dilsel unsurlar; anlam, işlev ve içinde bulundukları kültürel bağlam açısından değerlendirilmiştir. Kültürel bilgeliğin aktarım biçimlerini incelemek amacıyla çeviri stratejileri temel bir çözümleme çerçevesi olarak kullanılmış; özellikle Nida, Venuti ve Berman’ın kuramsal yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Bulgular, trajik ve komik anlatım biçimleri arasında güçlü kültürlerarası paralellikler bulunduğunu ortaya koymakta; folklorik dilin Doğu ve Batı gelenekleri arasında bir kültürel köprü işlevi gördüğünü göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, farklı estetik anlatım biçimlerinin ortak insani deneyimlere dayanan benzer etik çıkarımlara ulaşabildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda atasözleri ve deyimlerin yalnızca dilsel kalıplar değil, tarihsel deneyimi, kolektif hafızayı ve etik düşünceyi kuşaklar arasında aktaran dinamik kültürel yapılar olduğu vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Nasrettin Hoca, Faust, kültürel bilgelik, atasözleri ve deyimler
Abstract
This study offers a comparative and interdisciplinary investigation into the ways proverbs and idioms operate as carriers of cultural wisdom in Johann Wolfgang von Goethe’s Faust and in the well-known anecdotes of Nasrettin Hodja. Although these works emerge from distinct literary, historical, and cultural traditions—one rooted in Western canonical literature and the other in Eastern oral folklore—they reveal striking conceptual convergences. Both corpora articulate reflections on human fallibility, moral responsibility, experiential learning, and social criticism, suggesting that cultural wisdom often transcends geographical and generic boundaries. In Faust, such insights are expressed through a tragic-philosophical framework that foregrounds existential struggle, intellectual ambition, and ethical tension. By contrast, Nasrettin Hodja’s anecdotes employ humour, irony, and paradox to convey comparable moral lessons in a more accessible and socially grounded manner. Methodologically, the study is based on a comparative literary and folkloric analysis of approximately thirty proverbs and idiomatic expressions selected from Faust (Goethe, 1997) and Nasrettin Hodja’s narratives (Kayaerli, 2001). These expressions were examined in terms of their semantic content, pragmatic function, and embedded cultural contexts. Translation strategies constitute a central analytical lens, particularly with reference to the theoretical perspectives of Nida, Venuti, and Berman, allowing for an evaluation of how cultural wisdom is transferred, transformed, or negotiated across languages and traditions. The findings demonstrate strong intercultural parallels between tragic and comic modes of expression, highlighting that folkloric language functions as a cultural bridge between Eastern and Western traditions. Ultimately, the study shows that despite differing aesthetic forms, both traditions converge on similar ethical insights and shared human concerns.
Keywords
Nasrettin Hodja, Faust, cultural wisdom, proverbs and idioms