Sedat Veyis Örnek’in Etnoloji Sözlüğü ve Budunbilim Terimleri Sözlüğü’ne Terminolojik Açıdan Bir Bakış1
(A Terminological Look At Etnoloji Sözlüğü and Budunbilim Terimleri Sözlüğü by Sedat Veyis Örnek )

Yazar : Hülya Uysal    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2015
Sayı : 82
Sayfa : 217-230
1501    913


Özet
Türk halkbilimcisi Sedat Veyis Örnek, halkbilimi konusunda yaptığı çalışmaların yanı sıra Türk Dil Devrimi’nin ilkeleri doğrultusunda Türk terimbilimine de Türkçe terimler kazandırmış, ortaya koyduğu bilimsel ürünlerle Türklük bilimine katkılarda bulunmuş bir bilim insanıdır. Bu yazıda, Türk bilim dilinin yabancı terimlerden arındırılmasına türettiği Türkçe terimlerle katkıda bulunan Sedat Veyis Örnek’in Etnoloji Sözlüğü ve Budunbilim Terimleri Sözlüğü’nde yer alan terimler, türetim morfolojisi ve terimbilimi açısından değerlendirilmiştir. Çalışma sürecinde, her iki sözlükten terimler taranmış ve taramadan seçilen bu örnek terimler, yabancı terimlerin Türk- çeleştirilmesinde uygulanan yöntemler açısından sınıflandırılmıştır. Sedat Veyis Örnek’in yabancı terimleri türetmede başvurduğu yöntemler sırasıyla öyküntü (calque): Alm. Weisse Magie / Fr. magie blanche / İng. white magic > ak büyü; türetimsel biçimbirimlere başvurma: Alm. Vervoll- staendigung, Integration / Fr. Intégration / İng. Integration > bütünleşme; sözcük birleştirme: Alm. Volkskunde / Fr., İng. folklore / es.t. halkıyyat, folklor > halkbilim; Türkiye Türkçesi ağızla- rına başvurma: Alm. Regenboden / Fr. arc-en-ciel / İng. rainbow / es. t. alaimisema > alkım; tarihî metinlere başvurma: Alm. Ekstase / Fr. extase / İng. ecstasy / es.t. vecde gelme > esrime olarak tespit edilmiştir. Sözlüklerde Doğu ve Batı kökenli terimler yer alsa da madde başı olan terimlerin büyük bir oranda Türkçe olduğu sonucuna varılmıştır. Bu madde başları, Sedat Veyis Örnek’in Türk Dil Devrimi’nin Türkçeleştirme politikasını benimseyip eserlerine yansıttığını ve bu politika çerçevesinde yapılan çalışmaları desteklediğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler
terim, terimbilim, Sedat Veyis Örnek, Etnoloji Sözlüğü, Budunbilim

Abstract
Being a Turkish folklorist and scientist Sedat Veyis Örnek has studied on ethnology by adop- ting the principles of Turkish linguistic revolution and he has not only introduced Turkish terms to Turkish terminology but also contributed to Turcology with his scientific studies. In this article, the terms in Etnoloji Sözlüğü and Budunbilim Terimleri Sözlüğü of Sedat Veyis Örnek, who has contributed to purify foreign terms in Turkish scientific language with Turkish terms being he- adword in his dictionaries have been evaluated with derivational morphology and terminology. During the course of the study, the terms scanned in both of the dictionaries and the sample scanned terms were classified using the methods employed for the translation of foreign terms into Turkish. The methods which have been applied by Sedat Veyis Örnek are as follows: calque: Alm. Weisse Magie / Fr. magie blanche / İng. white magic > ak büyü; referring to derivational morphemes: Alm. Vervollstaendigung, Integration / Fr. Intégration / İng. Integration > bütün- leşme; word combining: Alm. Volkskunde / Fr., İng. folklore / es.t. halkıyyat, folklor > halkbilim; referring to Turkish dialects: Alm. Regenboden / Fr. arc-en-ciel / İng. rainbow / es. t. alaimisema > alkım; referring to historical texts: Alm. Ekstase / Fr. extase / İng. ecstasy / es.t. vecde gelme > esrime. It has been concluded that lexical entry terms in the dictionaries are substantially Turkish though there are foreign terms which are derivated from Eastern and Western languages. These lexical entries indicate that Sedat Veyis Örnek has not only adopted and reflected the policy of Turkish Linguistic Revolution while translating foreign terms into Turkish but he also supported the studies conducted within the frame of this policy.

Keywords