Hitit Mitolojisinde Tanrıların Yer Altına İnişi
(Descent to the Underworld of Gods in Hittite Mythology )

Yazar : Kurtuluş Kıymet    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2014
Sayı : 77
Sayfa : 21-34
1552    1153


Özet
Tanrıça İnanna, Sümerlilerin en önemli tanrıçasıdır. O ve eşi Dumuzi ile ilgili mitler yüzyıllar boyunca tabletler üzerine yazılmış ve nesilden nesile aktarılmıştır. İnanna’nın ünü Mezopotamya sınırlarını da aşmıştır. Eşi Çoban Tanrısı hakkındaki yakarılar özellikle İbranileri etkilemiştir. Sami kültürlerde İştar olarak adlandırılan İnanna, Hurriler aracılığı ile Hitit panteonunda kendisine fazlasıyla yer edinmiştir. Hitit mitolojisinde, Eski Mezopotamya kültüründen çok iyi bildiğimiz tanrıların yer altına inişi motifinin iki örneği bulunmaktadır. Bunlardan biri, İştar/Şa(w)uşka’nın, diğeri ise Fırtına Tanrısı Teşup’un yer altına inişidir. İştar/Şa(w)uşka örneği, Mezopotamya’nın en önemli tanrıçası İnanna ile ilgili öyküden kaynaklanmaktadır ve Mukişli MUNUSŠU.GI Allaiturahhi’nin büyü ritüellerinin içerisinde yer almaktadır. Teşup’un yer altına inişi adlı öykü ise Suriye kökenli Serbest Bırakma Şarkısı’na dâhildir. Her iki anlatı, Hitit kültürüne Hurriler sayesinde kazandırılmıştır. İştar/Şa(w)uşka’nın yer altına inişini anlatan öykü Hititçede ne yazık ki çok az korunmuştur. Bu nedenle, Nippur kökenli aynı öykü ile karşılaştırma imkânı fazla değildir. Teşup’un yer altına inişini anlatan mit ise daha ayrıntılıdır ve iki dillidir. Hurrice ve Hititçe yazılmıştır. Bir büyü ritüelinden anlaşıldığına göre yer altı tanrıları, Hava Tanrısı tarafından yer altına hapsedilmiştir. Bu nedenle Teşup’un yer altına inişi ve yer altı tanrıları ile aynı sofrada yemek yemesi dikkat çekicidir. Metnin devamı kırık olduğu için bunun sebebini anlamak mümkün değildir. Ancak, Teşup’u ortadan kaldırmak amacıyla hazırlanmış bir tuzaktan söz etmek mümkündür.

Anahtar Kelimeler
Hititler, Hurriler, Yer altına iniş, İnanna/İştar, Teşup

Abstract
Goddess Inanna is the most important goddess of the Sümerians. The myths related to her and her husband Dumuzi were written on the tablets for centuries and passed down from generation to generation. Inanna’s reputation also exceeded the borders of Mesopotamia. The prayers about her Shepherd God husband especially affected the Hebrews. Inanna, called Ishtar in Semitic cultures, appeared in the Hittite pantheon through the Hurrians. In Hittite mythology, there are two examples of the motifs in which the descent of the gods–known very well in the Ancient Mesopotamian culture–to the underworld is depicted. One of them is Ishtar/Sha(w)ushka’s, and the other one is Storm God Teshup’s descent to the underworld. The example of Ishtar/Sha(w)ushka originates from the story related to Inanna, the most important goddess of Mesopotamia, and is involved in the magic rituals of MUNUSŠU.GI Allaiturahhi from Mukish. The story of Teshup’s descent to the underworld is included in the Song of Release originating in Syria. Both of the narratives were added to the Hittite culture thanks to the Hurrians. The story about Ishtar/Sha(w)shka’s descent to the underworld was unfortunately preserved very little in Hittite language. Thus, there is not too much possibility of comparing it with the same story of Nippur origin. The myth of Teshup’s descent to the underworld is more detailed and bilingual. It was written in Hittite and Hurrian language. Understood by a magic ritual, the underworld gods were imprisoned to underworld by the weather god. For this reason, Teshup’s descent to the underworld and dining with the underworld gods at the same table is noteworthy. It is not possible to understand the reason as the rest of the text is broken. However, it is possible to speak of a trap designed to eliminate Teshup.

Keywords
The Hittites, The Hurrians, Descent to the Underworld, Inanna/Ishtar, Teshup.