Mardin Kültürünün Edebiyat ve Mimarlık Arakesitinde İncelenmesi: Murathan Mungan Örneği
(An Examination of Mardin Culture in the Intersection of Literature and Architecture: The Case of Murathan Mungan )

Yazar : Gül Şebnem Tutal  -Fatma Demet Aykal  
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 125
Sayfa : 211-232
    


Özet
Çalışmada Mardin’in sosyo-kültürel ve toplumsal değerlerinin folklorik ögeler açısından edebiyat ve mimariye yansımaları incelenmiştir. Makalenin örneklemi olarak Mardinli yazar Murathan Mungan’ın otobiyografik nitelikteki Paranın Cinleri ve Harita Metod Defteri isimli kitapları seçilmiştir. Mardin’in mimari özellikleri ele alınarak bu özelliklerin tarihi ve kültürel bağlamı betimsel olarak incelenmiştir. Seçilen eserlerde yer alan anlatılar üzerinden Mardin’in mimari dokusunun toplumsal değerlerle nasıl iç içe geçtiği ele alınmıştır. Yazarın çocukluk anıları, mahalle hayatı, ritüeller ve özel günleri ele alışı mimari mekânlarla ilişkilendirilerek okunmuştur. Bu anılar, Mardin’in mimari yapılarının sosyal yaşamın bir parçası olduğunu ortaya koymuştur. Bu açıdan metinlerde hangi toplumsal değerlere yer verildiği belirlenmiş ve sonunda “aile yapısı, statü, komşuluk ilişkileri, mahremi yet, konfor, ritüeller” olmak üzere altı kategoride değerlendirmeler yapılmıştır. Sonuç olarak, edebî eserlerin Mardin’in mimari kültürünü anlamak için önemli bir kaynak olduğu görülmüştür. Mardinli yazar Murathan Mungan’ın edebî dili nin betimleyici olduğu ve anılarından beslenerek yazdığı eserlerde kent folkloruna dair detaylı bilgiler verdiği belirlenmiştir. Bu anlatılar, yalnızca bireysel hatıraların aktarımıyla sınırlı kalmayıp kent kültürünün gündelik yaşamdaki yansımalarını da görünür kılmıştır. Burada, Mardin’in toplumsal değerlerinden özellikle mahremi yet, konfor ve aile yapısının ön plana çıktığı belirlenmiştir. Makale, kentin mimari kültürünün edebiyata etkisini vurgulamış, mimarinin toplumsal değerler ve norm larla iç içe yapısının edebiyatçılara ve edebî eserlere tesirini de ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler
kent folkloru, kültür, mimari değerler, Mardin, Murathan Mungan

Abstract
The study examines the reflections of Mardin’s socio-cultural values in literature and architecture through folkloric elements. Murathan Mungan’s autobiographical books The Spirits of Money and Map Method Notebook were selected as examples for the article. Mardin’s architectural features were examined and their historical and cultural context was described. The narratives in the selected works were used to explore how Mardin’s architectural fabric is intertwined with social values. The author’s childhood memories, neighborhood life, rituals, and special days were interpreted in relation to architectural spaces. These memories reveal that Mardin’s architectural structures are an important part of social life. From this perspective, the social values reflected in the texts were identified and evaluations were made in six categories: “Family structure, status, neighborly relations, privacy, comfort, and rituals.” It is concluded that literary works play an important role in understanding Mardin’s architectural culture. It was observed that the literary language of Mardin born writer Murathan Mungan is descriptive and that his memory-based works provide detailed information about the city’s folklore. These narratives also make visible the reflections of urban culture in everyday life. In this context, Mardin’s social values, particularly privacy, comfort, and family structure, become prominent. The article emphasizes the influence of the city’s architectural culture on literature and reveals how the close relationship between architecture and social values and norms affects writers and literary works.

Keywords
city folklore, culture, architectural values, Mardin, Murathan Mungan