Kültürel Mirasın Aktarımı Bağlamında Klasik Türk Şiirinin Geleneksel Sözsüz Seyirlik Oyunlara Katkısı Üzerine
(On The Contributıon of Classical Turkish Poetry To Traditional Non-Verbal Demonstrations In The Context of The Transmission of Cultural Heritage )

Yazar : Kürşat Şamil Şahin    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 125
Sayfa : 101-124
    


Özet
Günümüzde kaybolmaya yüz tutmuş olan sözsüz oyunlar somut olmayan kültürel mirasın tanımı bağlamında gösteri sanatları başlığı altında incelenebilir. Gösteri sa natları usta çıraklık ilişkisi içinde aktarılması gereken -ve özellikle de sözsüz oyun lar- beceri isteyen bir kültürel mirastır. Aynı zamanda geçmişten günümüze sözsüz oyunların detayları literatür taramasıyla da ortaya çıkarılabilmekte ve bu çalışmalar kültürel mirasın yaşayabilirliğine destek olmaktadır. Sözsüz oyunlara dair rastlanan detaylar nedeniyle, SOKÜM’ün koruma yaklaşımı bağlamında derleme, arşivleme, kuşaktan kuşağa aktarımı sağlama ve yaşayan kültürün bir parçası haline getirme hedeflerine klasik Türk şiirinin katkı sağladığı söylenebilir. Divan şairinin seyirlik oyunlara yüklediği anlamları ve bu oyunlara bakış açışını tespit etmek için yapıla cak çalışmalar hem oyunların uygulama biçiminin hem de klasik Türk şiirinin daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Bunun yanı sıra oyun-sanat ilişkisine kültürel miras ve gelenek çerçevesinden bakmayı kolaylaştıracak ve klasik şiirin kültürel mirasın sürdürülebilirliğini sağlayan yönüne ışık tutacaktır. Seyirlik oyunlara yönelik araş tırmalarda, genellikle surnâmeler başta olmak üzere bazı gezi yazıları ve tarih ki tapları kaynak olarak kullanılmıştır. Divanlar üzerinde bu konuda ayrıntılı inceleme yapılmadığı ve bu oyunların somut olmayan kültürel miras bağlamında yeterince ele alınmadığı söylenebilir. Çalışmada, divan şairlerinin kaynaklığında bu oyunlara bak mak, oyunların şiirlere nasıl yansıdığını tespit etmek ve şiirlerden hareketle seyirlik oyunların uygulanış biçimine dair ipuçları yakalamak ve sözsüz seyirlik oyunların yeniden canlandırılmasına (revitalization) katkı sağlamak hedeflenmektedir. Seyirlik oyunların kültürel yaşamda ifade ettiği anlamlar üzerinde durulduktan sonra Osmanlı dönemi kültürel hayatının bir parçası olma ve kültürel devamlılığı sağlama bağla mında temsil değeri olan sözsüz seyirlik oyunlardan bahsedilecektir. Tanık beyitlerle cambazlık, gözbağcılık, dans, güç gösterisi, akrobasi ve denge gösterisi, hayvanlarla icra edilen oyunlar gibi gösterim sanatlarının -bir söylem unsuru olarak ve gündelik yaşamın yansıtılması bağlamında- nasıl ele alındığı üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Kelimeler
cambaz, hokkabâz, sirk, eğlence, SOKÜM

Abstract
Nonverbal plays, which are about to disappear today, can be examined under the title of performing arts in the context of the definition of intangible cultural heritage. Performing arts -especially nonverbal plays- are a cultural heritage that needs to be passed on in a master-apprentice relationship and requires specialized skills. At the same time, the details of nonverbal palys from the past to the present can also be revealed through literature review, and these studies support the viability of cultural heritage. Due to the details of nonverbal plays, in the context of the conservation approach of intangible cultural heritage; It can be said that classical Turkish poetry contributes to the goals of compiling, archiving, transferring from generation to generation and making it a part of living culture. Studies to determine the meanings that “Divan” poets attribute to theatrical plays and their perspective on these plays will provide a better understanding of both the practice of these plays and classical Turkish poetry. In addition, it will make it easier to look at the play-art relationship from the framework of cultural heritage and tradition, and shed light on the aspect of classical poetry that ensures the sustainability of cultural heritage. In the researches on theatrical plays, some travel writings and history books, especially the “s?r-n?mes”, have been used as sources. It can be said that there has not been a detailed study on the “Divan”s on this issue and that these games have not been adequately addressed in the context of intangible cultural heritage. The aim of the study is to examine these plays by taking “Divan” poets as a source, to determine how the plays are reflected in the poems, to get clues about the way the nonverbal plays are applied based on them, and to contribute to the revival of the nonverbal theatrical plays. In this research, the meanings of theatrical plays in cultural life will be emphasized, and the wordless spectacle plays, which have the quality of being a part of the cultural life of the Ottoman period and have representation value in the context of ensuring cultural continuity, will be mentioned. It will be emphasized how performing arts such as acrobatics, conjuring, dance, power show, balance shows, and games performed with animals are handled with witness couplets - as an element of discourse and in the context of reflecting daily life.

Keywords
acrobat, juggler, dance, entertainment, ICH