Geleneksel Halk Sanatında Şahmaran Motifleri ve Bu Motiflerin Dili
(The Motifs of Shahmaran and the Language of These Motifs in the Traditional Folk Art )

Yazar : Birsel Çağlar Abiha    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2016
Sayı : 88
Sayfa : 99-116
4444    2697


Özet
Anadolu’da her evin yılan suretinde bir sahibi olduğu ve ev halkını çeşitli hastalıklara, nazara karşı koruduğu; eve bereket getirdiğine dair inanışlar oldukça yaygındır. Günümüzde hâlâ Anadolu’nun birçok yerinde yüzü genç ve güzel bir kız, bedeni ise çoğunlukla altı adet yılan biçimli ayağa sahip dev bir yılan şekliyle resmedilen Sahmaran’ın evlere bereket getirdiğine inanılmaktadır. Halk sanatçıları tarafından neredeyse tümüyle aynı biçimde çizilen Şahmaran figürünün, kökleri mit dünyasına uzanan sembolik unsurlar taşıdığı görülmektedir. Halk sanatçıları bu sembolik dilin farkında olmasalar da Şahmaran’ı camaltı resimlere, halıya, bakıra, gümüşe işlemeye devam ederler. Halk sanatı Şahmaran motifleri incelendiğinde; Şahmaran’ın süslü tacında ayın doğurganlık ve bereket sembolü olan hilal, bir ay simgesi olarak karşımıza çıkar. İnsanlık tarihinde binlerce yıl boyunca kadın, yılan ve büyü sözcükleri bir arada kullanılmış, bu birliktelik ay simgeciliği ile açıklanmıştır. Çeşitli kültürlerde bereket, bilgi ve ölümsüzlük dağıttığına inanılan yılan bu özelliği ise ay ve ana tanrıçadan almıştır.

Anahtar Kelimeler
Şahmaran, ay-yılan, inci boynuz, hayat ağacı.

Abstract
It’s a very common belief in Anatolia that each home has an owner with the shape of a snake and it protects the household from various diseases and evil eye. It is also believed that this owner provides abundance for the home. It’s described with the face of a young and beautiful girl and its body mostly with a giant snake whose feet in the form six snakes. Today Shahmaran is believed in many parts of Anatolia to provide abundance fort he households. It can be seen that the roots of the figure of Shahmaran which is drawn almost identical by local artists have symbolic features from mythlogy. The local artists may not even know this symbolic language; but they continue to imprint the Sahahmaran on paintinas under glass, carpets, copper and silver. When we examine the local art motives of Shahmaran, we see there’s crescent on its crown, which is the symbol for fertilitiy of the moon and abundance. The words of famele, snake and magic were being used together during the history of mankind and this was explained as moon symbolism. The snake which was believed that it given wisdom, fertilitiy and immortality took its feature from moon and mother Godness;

Keywords
Shahmaran, moon, snake, pearl, horn, arborvitea.