• Duyurular
  • ESCI

    WEB OF SCIENCE

    ***


    İngilizce Çeviriler

    Elektronik çeviri kullanılmış

    makaleler kabul edilmez.

    ***


    APC ödemesi

    1 Nisan 2022 tarihinden sonraki

    makaleler için, 50 Avro

    Makale İşletim Ücreti (APC)

    alınacaktır.

    ***


    Yayım Takvimi

     

    Şubat 2022 -I / 109
    Mayıs 2022-II / 110
    Ağustos 2022-III/111
    Kasım 2022- IV/ 112

    *****************




    Makale gönderimi:

    2022 yılı 3.  4. sayıları için

    makale kabul edilmektedir. 

    ***



    Derginin kısaltılmış adı:

    folk/ed

    ----------------------------


    Ithenticate / Turnitin denetimi:

    Dergiye gönderilen makalelerin

    Ithenticate ve/veya Turnitin

    belgelerinin bulunması 

    zorunludur.

    -----------------------

     


    Makale Takip Sistemi

    Dergiye makale gönderilmesi

    ve sonraki tüm işlemler,

     bu sitedeki

    Makale Takip Sistemi veya  

    Dergipark üzerinden  

    gerçekleştirilmektedir.

    ***


Tohum ve Toprak Metaforu Üzerinden Bir Olağanüstü Doğum Ritüeli: Buğday Oğullar, Mercimek Kızlar
(An Extraor Dinary Birth Ritual By Using the Seed and Oil Metaphor : Wheat Boys, Lentil Girls )

Yazar : Meral Salman    
Türü : Araştırma Makalesi
Baskı Yılı : 2013
Sayı : 74
Sayfa : 47-59
    


Özet
Bu makalenin amacı Bektaşi tarikatının kurucusu olarak kabul edilen Hacı Bektaş Veli’nin kerameti sonucu taşlaştığına inanılan buğday ve mercimek tanesi şeklindeki taşların yutulmasıyla gebe kalınması ritüelini tohum ve toprak metaforu üzerinden inceleyerek, içerdiği yaratılış inancıyla ritüelin ataerkil sistemi nasıl meşrulaştırdığını ve yeniden ürettiğini araştırmaktır. Kurulan tohum/sperm, toprak/rahim analojisi yaratılışta erkeğe hayat verici, kadına da besleyici taşıyıcı rol atfeder. Doğurmakve can vermeyi birbirinden ayıran yaratılış inancı dünyevi düzlemde monogenetik yani tekkaynaklı üreme savıyla, yani doğacak olan çocuğun erkeğin sperminde bulunduğu iddiasıyla, ilahi düzleminde ise monoteist inançla, evrenin ve insanın tek bir yaratıcısı olduğunu iddiasıyla ifadesini bulur. Tanrı ve erkek arasında simgesel bir bağ kurulur, hayat verme, yaratma üzerinden erkeklik babalıkla ilişkilendirilir ve öyle tanımlanır. Yaratılışta kadını edilgen olarak konumlayan ve hayat verme gücüyle tanımlanan babalık, erkeğin egemenliğinin kurumsallaştığı sistem olan ataerkilliğin temel unsurudur. Her varlığın Tanrı’nın tecellisi olduğu kabul edilen Alevi-Bektaşi inancında ise, her ne kadar yaratan ve yaratılan arasında mutlak bir ayrım olmasa da, akla tekabül eden ilke eril ve aktif olarak tanımlanır, dolayısıyla yaratıcı güç atfedilen yine erkektir. Hacı Bektaş Veli’nin hayatı hakkında bilgi veren ve 15. yüzyılda yazılmış olduğu tahmin edilen Vilayet-name’de geçen iki olağanüstü doğum öyküsünde kullanılan kan, tohum ve toprak metaforları da, monoteist inanç ve monogenetik yaratılış savıyla uyumlu biçimde üremede babaya yaratma ve soyunu devam ettirme kudretini, anneye besleyicilik ve taşıyıcılığı atfederek, baba soylu akrabalık hakkında bilgi verir. Hacı Bektaş Veli’nin kan bağı yoluyla evlatları olduğuna inanılan Ulusoy ailesi ve onlara bağlı Alevi-Bektaşi topluluklar arasında azalarak da olsa devam eden taş buğday veya mercimek yutma ritüeli, Hacı Bektaş Veli’nin ilahi düzeydeki yaratma gücüne vurgu yaparak, onu ritüel sayesinde doğduğuna inanılan buğday ve mercimek bebeklerin ilahi düzlemdeki babası yapar. Dünyevi düzlemdeki babanın varlığını gerektiren bu ritüel, ancak doğum sonrasında dünyevi düzlemdeki babanın, ilahi düzlemdeki yaratan Hacı Bektaş Veli’nin yaratma gücüne kurban keserek saygı ve minnet sunmasıyla sona erer. Kısaca, bu makale, Hacı Bektaş Veli ile ilgili yaratılış hikâyelerinde ve yaratılış ritüelinde kullanılan metaforlar aracılığıyla ilahi ve dünyevi düzlemde babalığın nasıl kurgulandığını ve birbiriyle nasıl ilişkilendirildiğini inceliyor.

Anahtar Kelimeler
yaratılış, üreme, babalık, toprak ve tohum, ritüel, Alevi-Bektaşi

Abstract
This article aims at exploring procreation belief among the Alevi-Bektaşi people who are affiliated with the Ulusoy family, with the so called descendants of the founder of the Bektaşi order, Hacı Bektaş Veli by focusing on a ritual about swallowing miraculous stone grains of wheat and lentil in order to get pregnant and have a baby. In this ritual, an analogy is drawn between seed and sperm and, between soil and womb. By using seed and soil metaphor, in procreation creative power is ascribed to male and nurturing role is ascribed to female. Parallel to this metaphor, according to the monogenetic procreation claim, pre-child is already included within sperm. In the same vein, the monotheist belief claims that it is God who creates the universe, world and human being. Both monogenetic claim and monotheist belief depend on the same principle of procreation which comes from one source. Therefore, based on a symbolic connection between God and male in terms of their ability to create, maleness is defined with paternity. This kind of paternity is the constitutive part of the patriarchy, the institutionalized system of the male dominance. Despite the fact that in the Alevi-Bektaşi belief all creatures are accepted as manifestation of God and, there is no absolute distinction between the Creator and created, the masculine principle of the universe is defined as reason which is at the same time progenitor and active. Thus, again, masculinity is defined as the generative force of the universe. In Vilayet-name, a hagiography on Hacı Bektaş Veli probably written in the 15th century, there are two extraordinary birth narratives which include metaphors of blood, seed and soil. These narratives reveal the same monogenetic and monotheistic role of males and females in procreation, besides that, gives information about paternity and, patrilineal kin relations. The blood metaphor connects Hacı Bektaş Veli with the Çelebis (the Ulusoys) and denotes kinship at human level and divine level. The narrative on and the ritual of swallowing stone grains of wheat and lentil draws a seed and sperm analogy and designates divine generative power of Hacı Bektaş Veli. The ritual necessitates sexual intercourse of the couples, thus, Hacı Bektaş becomes the divine father of the babies. The ritual is ended after “biological” fathers of the newborn babies sacrifice an animal in order to pay homage to the divine creative power of Hacı Bektaş. Thus, the article examines how paternity is constructed at the levels of divine and human and how these levels are connected each other by different metaphors on kinship in the narratives and rituals about Hacı Bektaş Veli.

Keywords
Procreation, paternity, seed and soil, ritual, Alevi-Bektaşi.

Folklor/Edebiyat » Home (dergipark.org.tr)
Faculty of Arts and Sciences | Cyprus International University (ciu.edu.tr)
Adres :Cyprus International University Lefkoşa/Nicosia
Telefon :(392)6711111-2601/2600 Faks :(392) 671 1165
Eposta :folkloredebiyat@ciu.edu.tr / https://dergipark.org.tr/tr/pub/fe
twitter facebook